Y học hiện đại đã phát triển rất nhiều phương pháp giúp phòng ngừa HIV. Trong đó, thuốc PrEP và PEP là hai giải pháp bảo vệ cực kỳ hiệu quả. Cả hai loại thuốc này đều dành cho người chưa nhiễm bệnh. Mục đích chính là ngăn chặn sự lây nhiễm virus HIV vào cơ thể. Việc hiểu rõ sự khác biệt giữa hai loại thuốc này rất quan trọng. Nó giúp bạn chọn đúng phương pháp bảo vệ trong từng tình huống cụ thể. Bài viết dưới đây sẽ giải đáp chi tiết về hai phương pháp này.
Thuốc PrEP và PEP là gì?
PrEP (Pre-Exposure Prophylaxis) là thuốc dự phòng trước phơi nhiễm. Đây là thuốc dành cho người có kết quả xét nghiệm HIV âm tính. Người dùng uống thuốc này trước khi có nguy cơ tiếp xúc với virus. Thuốc giúp tạo hàng rào bảo vệ vững chắc cho hệ miễn dịch.
PEP (Post-Exposure Prophylaxis) là thuốc dự phòng sau phơi nhiễm. Đây là loại thuốc được sử dụng trong tình huống khẩn cấp. Người dùng uống thuốc này sau khi vừa trải qua hành vi có nguy cơ. Thuốc phải được uống trong vòng 72 giờ sau khi tiếp xúc mầm bệnh.
Đối tượng nào nên sử dụng PrEP và PEP?
PrEP
- Nam giới có quan hệ tình dục đồng giới (MSM).
- Người có bạn tình đang nhiễm HIV (nhưng chưa điều trị ổn định).
- Người có nhiều bạn tình và không thường xuyên dùng bao cao su.
- Người làm công việc cung cấp dịch vụ tình dục.
- Người mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục (STIs) trong 6 tháng qua.
- Người dùng chung bơm kim tiêm với người khác.
PEP
- Người vừa quan hệ tình dục không dùng bao cao su với người lạ.
- Người bị rách hoặc tuột bao cao su khi đang quan hệ.
- Nạn nhân của các vụ tấn công hoặc lạm dụng tình dục.
- Người vô tình dùng chung bơm kim tiêm với người khác.
- Nhân viên y tế vô tình bị kim tiêm dính máu đâm trúng.
Cách sử dụng thuốc an toàn và hiệu quả
Cách dùng thuốc PrEP
Bạn cần uống PrEP đều đặn mỗi ngày 1 viên. Bác sĩ sẽ hẹn bạn tái khám định kỳ mỗi 3 tháng. Mục đích là để xét nghiệm lại HIV và theo dõi tác dụng phụ. Nếu không còn nguy cơ lây nhiễm, bạn có thể ngừng thuốc. Bạn nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi quyết định dừng uống.
Cách dùng thuốc PEP
Thuốc PEP là loại thuốc khẩn cấp. Bạn phải uống thuốc ngay lập tức sau khi có nguy cơ. Thời gian vàng là không được vượt quá 72 giờ. Bạn phải uống mỗi ngày 1 viên liên tục trong đúng 28 ngày. Phác đồ thuốc cụ thể sẽ do bác sĩ chỉ định.
Quy trình nhận thuốc tại cơ sở y tế
Quy trình nhận PrEP
Bạn sẽ được yêu cầu xét nghiệm HIV trước khi nhận thuốc. Bác sĩ cũng sẽ kiểm tra chức năng gan và thận của bạn. Sau tháng đầu tiên dùng thuốc, bạn phải quay lại xét nghiệm máu. Sau đó, bạn sẽ tái khám mỗi 3 tháng một lần.
Quy trình nhận PEP
Bác sĩ sẽ hỏi kỹ về tình huống khiến bạn bị phơi nhiễm. Việc này giúp đánh giá mức độ rủi ro của bạn. Bạn sẽ phải làm xét nghiệm HIV, viêm gan B và kiểm tra gan thận. Nếu bạn đã nhiễm HIV từ trước, bạn không thể dùng PEP. Sau khi uống hết 28 ngày, bạn phải xét nghiệm lại HIV. Việc xét nghiệm lại sẽ diễn ra vào tháng thứ 1 và tháng thứ 3. Bạn tuyệt đối phải dùng bao cao su trong suốt thời gian này.
Tác dụng phụ thường gặp của thuốc
Cả hai loại thuốc đều có thể gây ra một số tác dụng phụ nhẹ.
- Thuốc PrEP: Thời gian đầu, bạn có thể bị buồn nôn hoặc sụt cân nhẹ. Tác dụng phụ về lâu dài (như ảnh hưởng đến thận) là rất hiếm gặp.
- Thuốc PEP: Thuốc có thể gây tiêu chảy, đau đầu, mệt mỏi hoặc buồn nôn. Các triệu chứng này thường sẽ tự hết sau vài ngày.
Tóm tắt sự khác biệt giữa PrEP và PEP
Sự khác biệt lớn nhất nằm ở thời điểm sử dụng thuốc. PrEP được dùng trước khi có nguy cơ để phòng ngừa chủ động. Ngược lại, PEP được dùng sau khi sự việc đã xảy ra để chữa cháy khẩn cấp. Để bảo vệ bản thân tốt nhất, bạn nên đến gặp bác sĩ chuyên khoa. Bác sĩ sẽ tư vấn, xét nghiệm và chỉ định loại thuốc phù hợp nhất. Bạn phải luôn tuân thủ đúng hướng dẫn của chuyên gia y tế.
Lưu ý: Bài viết cung cấp thông tin y tế để tham khảo. Hãy đến gặp chuyên gia y tế để được tư vấn chính xác.
