Việc phòng ngừa lây nhiễm HIV là vấn đề quan trọng mà mọi người cần quan tâm. HIV không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất mà còn tác động đến chất lượng cuộc sống. Một trong những phương pháp tiên tiến giúp giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm HIV hiệu quả nhất hiện nay là sử dụng thuốc PrEP.
Loại thuốc này được phát triển để ngăn ngừa lây nhiễm trước khi có sự tiếp xúc với nguồn bệnh, đặc biệt là đối với các nhóm có nguy cơ cao. Sử dụng PrEP không chỉ tiện lợi, an toàn mà còn giúp bạn tự tin hơn trong cuộc sống. Khi kết hợp với các biện pháp khác như bao cao su và kiểm tra sức khỏe định kỳ, hiệu quả bảo vệ sẽ được tối ưu hóa.
PrEP là gì?
PrEP (viết tắt của Pre-Exposure Prophylaxis) hay còn gọi là Dự phòng trước phơi nhiễm, là phương pháp sử dụng thuốc kháng virus để ngăn ngừa lây nhiễm HIV ở những người chưa bị nhiễm bệnh nhưng có nguy cơ cao.
Cơ chế hoạt động của PrEP là đưa thuốc vào cơ thể trước khi tiếp xúc với nguồn lây. Thuốc sẽ ức chế sự nhân lên của virus HIV. Khi thuốc tích tụ đủ nồng độ trong máu và các mô nhạy cảm (như đường sinh dục, trực tràng), nó sẽ tạo ra hàng rào bảo vệ tế bào miễn dịch (CD4), ngăn không cho virus HIV xâm nhập và lan rộng trong cơ thể.
Ai nên sử dụng PrEP?
PrEP phù hợp cho những người có kết quả xét nghiệm HIV âm tính và có lối sống hoặc hành vi nguy cơ cao, bao gồm:
- Người có nhiều bạn tình hoặc thường xuyên thay đổi bạn tình.
- Nam quan hệ tình dục với nam (MSM).
- Người làm nghề mại dâm.
- Người có quan hệ tình dục không an toàn (không dùng bao cao su) với người nhiễm HIV hoặc người chưa rõ tình trạng nhiễm.
- Người sử dụng ma túy qua đường tiêm chích.
- Người từng mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục (STIs) trong vòng 6 tháng qua.
- Người đã từng sử dụng PEP (Dự phòng sau phơi nhiễm) nhiều lần và vẫn tiếp tục có hành vi nguy cơ.
PrEP có thực sự ngăn ngừa được HIV không?
Nhiều nghiên cứu khoa học đã khẳng định PrEP có khả năng ngăn ngừa lây nhiễm HIV lên đến hơn 90% nếu sử dụng đúng cách và tuân thủ liều lượng.
Lưu ý quan trọng:
- PrEP KHÔNG phòng ngừa được các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác như: Giang mai, Lậu, Sùi mào gà, Herpes, v.v.
- Do đó, bạn cần sử dụng bao cao su mỗi khi quan hệ tình dục để đảm bảo bảo vệ kép: vừa ngăn ngừa HIV, vừa tránh các bệnh tình dục khác.
Quy trình bắt đầu sử dụng PrEP
Để bắt đầu sử dụng PrEP an toàn, bạn cần tuân thủ các bước kiểm tra y tế sau:
- Xét nghiệm HIV: Bắt buộc phải có kết quả Âm tính mới được sử dụng PrEP. Nếu đã nhiễm HIV, việc sử dụng PrEP đơn lẻ sẽ gây ra tình trạng kháng thuốc, gây khó khăn cho việc điều trị sau này.
- Kiểm tra chức năng gan và thận: Để đảm bảo cơ thể bạn có khả năng chuyển hóa và đào thải thuốc tốt.
- Sàng lọc các bệnh tình dục khác: Để phát hiện và điều trị kịp thời nếu có.
Nếu bác sĩ đánh giá sức khỏe của bạn phù hợp, bạn sẽ được kê đơn thuốc.
Các phương pháp sử dụng PrEP
Hiện nay, có 2 phương pháp uống PrEP phổ biến, tùy thuộc vào tần suất quan hệ tình dục và lối sống của bạn:
PrEP hàng ngày (Daily PrEP)
- Đối tượng: Phù hợp với mọi nhóm nguy cơ, đặc biệt là người không thể lên kế hoạch trước cho việc quan hệ hoặc có tần suất quan hệ cao.
- Cách dùng: Uống 1 viên mỗi ngày vào một khung giờ cố định.
- Hiệu quả: Cần uống liên tục 7 ngày trước khi quan hệ để thuốc đạt nồng độ bảo vệ tối đa trong cơ thể.
PrEP tình huống (On-Demand PrEP / ED-PrEP)
- Đối tượng: Chỉ khuyến nghị cho nhóm nam quan hệ tình dục với nam (MSM) có tần suất quan hệ không thường xuyên (dưới 2 lần/tuần) và có thể lên kế hoạch trước.
- Công thức 2-1-1:
- Uống 2 viên trước khi quan hệ từ 2 – 24 giờ.
- Uống 1 viên sau viên đầu tiên 24 giờ.
- Uống 1 viên tiếp theo sau viên thứ hai 24 giờ.
Các bước tiếp cận và nhận thuốc PrEP
Quy trình chuẩn để nhận PrEP tại các cơ sở y tế thường bao gồm:
- Liên hệ cơ sở y tế: Tìm kiếm các phòng khám, bệnh viện hoặc tổ chức y tế có cung cấp dịch vụ PrEP.
- Đặt lịch hẹn: Đăng ký khám để được tư vấn và sàng lọc.
- Tư vấn và Xét nghiệm: Bác sĩ sẽ tư vấn, lấy máu xét nghiệm HIV, chức năng gan thận và các bệnh STIs.
- Nhận thuốc: Nếu đủ điều kiện, bác sĩ sẽ cấp phát thuốc (thường là 1 tháng đầu tiên để theo dõi).
- Tái khám: Bạn cần quay lại tái khám định kỳ (thường là mỗi 3 tháng) để xét nghiệm lại HIV và nhận thuốc tiếp.
PrEP và PEP khác nhau như thế nào?
Rất nhiều người nhầm lẫn giữa hai khái niệm này:
- PrEP (Pre-Exposure Prophylaxis): Dự phòng TRƯỚC phơi nhiễm. Dành cho người chưa tiếp xúc với nguồn lây, uống hàng ngày hoặc theo tình huống để phòng ngừa trước.
- PEP (Post-Exposure Prophylaxis): Dự phòng SAU phơi nhiễm. Dành cho người đã có hành vi nguy cơ (ví dụ: rách bao cao su, quan hệ không an toàn) và cần uống thuốc khẩn cấp trong vòng 72 giờ để ngăn chặn virus xâm nhập.
Tác dụng phụ của PrEP có nguy hiểm không?
Hầu hết người sử dụng PrEP không gặp tác dụng phụ nghiêm trọng. Một số ít có thể gặp các triệu chứng nhẹ trong thời gian đầu như: buồn nôn, đau đầu, chóng mặt hoặc tiêu chảy. Các triệu chứng này thường tự biến mất sau vài tuần.
Tuy nhiên, việc kiểm tra chức năng thận định kỳ là cần thiết để đảm bảo an toàn tuyệt đối trong quá trình sử dụng lâu dài.
PrEP có phải uống cả đời không?
Không. Bạn chỉ cần sử dụng PrEP trong giai đoạn bạn cảm thấy mình có nguy cơ lây nhiễm cao. Nếu lối sống thay đổi (ví dụ: có mối quan hệ một vợ một chồng chung thủy, không còn hành vi nguy cơ), bạn có thể tham khảo ý kiến bác sĩ để ngưng sử dụng PrEP an toàn.
Lưu ý: Bài viết mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn chính xác nhất về tình trạng sức khỏe của mình, bạn vui lòng liên hệ trực tiếp với các bác sĩ chuyên khoa.
